Hội Văn học Nghệ thuật VN tại LB Nga http://nguoibanduong.net

Ấn tượng Trần Hoàn (I)
24.11.2007 01:26




Khổng Minh Dụ

Ngày giải phóng miền Nam, tôi may mắn trong đoàn chiến thắng trở về, được chuyển ngành công tác tại Hà Nội; lại may mắn làm công việc có liên quan nhiều tới giới trí thức, văn nghệ sĩ, các nhà chính trị... nên mới chính thức được biết nhạc sĩ Trần Hoàn, khi ông đang là Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Hải Phòng. Rồi sau này ông về đảm nhận chức Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, Phó trưởng ban Tuyên huấn Trung ương lại càng biết về ông kỹ hơn.


Ông và tôi thuộc hai thế hệ. Từ thuở "mác với giáo mang trên vai...", ông đã đi theo Việt Minh đánh Tây ở chiến trường "Bình - Trị - Thiên khói lửa" quê ông thì tôi mới là đứa trẻ tập đi, tập nói; lúc ông oai phong trong đoàn cán bộ miền Nam tập kết, tôi mới là cậu học trò lớp nhì, lớp nhất trường làng.

Rồi tới khi tôi khoác ba lô trong đoàn quân "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước" thì ông đã về hoạt động ở chiến trường gian khổ Khu V. Cho tới thời điểm đó, tôi chưa biết gì về ông, mặc dù đã thuộc lòng một ca khúc trữ tình do ông sáng tác "Lời người ra đi".
Thế hệ chúng tôi thời đó, bây giờ nghĩ lại thấy buồn cười và thương cho chính cuộc đời mình, đất nước mình. Những năm 60 của thế kỷ XX làm gì có vô tuyến truyền hình, báo viết thì lèo tèo mấy tờ. Phương tiện thông tin mang tính phổ cập chỉ có đài phát thanh. Song, dễ gì có máy thu thanh. Cả làng đếm được mấy chiếc. Chủ yếu là của những gia đình có người thân đi nước ngoài đem về. Cái thứ radio vừa to, vừa thô, vừa nặng với những cái tên quen thuộc như "Xiêng-mao", "Ô-ri-ông-tông"...

Nhà nào có đài thì "oai" lắm - Cả xóm, cả làng biết. Nhưng lại kèm theo "cái nạn" rác nhà, tốn thuốc lào, nước vối. Hôm nào nhà cũng đầy khách nghe nhờ. Nhất là những chương trình văn nghệ, tiếng thơ, chuyện cảnh giác, dạy hát, tường thuật bóng đá...

Lũ chúng tôi hồi đó đứa nào có chút "máu văn nghệ" là mê nhất chương trình dạy hát. Cứ nằm bò xuống phản mà ghi chép. Phần ghi nhạc, tất cả đều mù tịt nên chỉ ghi phần lời. Vì vậy, chẳng bài nào biết tên tác giả. Cho dù có nghe giới thiệu từ đầu thì cũng trôi tuột khỏi bộ nhớ. Cái thứ xướng ca nửa mùa nó bạc là vậy.

Cả lũ năm, bảy đứa, đứa nào cũng có một cuốn sổ tay để sưu tầm, ghi chép những bài thơ tình hay, những bài hát ưa thích. Thơ, đại loại như: "Mưa xuân", "Yêu", "Cô láng giềng", "Chiều", "Chân quê", "Tiếng thu"...; Nhạc: với "Đêm đông", "Thiên thai", "Giọt mưa thu", "Sơn nữ ca", "Trăng mờ bên suối", "Lời người ra đi"... Nhưng chẳng bài nào có tên tác giả.

Cho tới năm 1961, trúng tuyển bộ đội, trước ngày nhập ngũ, người bạn vong niên của tôi, thầy giáo Lê Đức Sương - anh là "tác giả" trình bày giúp tôi tiêu đề những tác phẩm trên. Vì anh học thời Tây nên chữ rất đẹp, chơi đàn ghita vào loại "siêu".

Anh kiểm tra cuốn "bảo bối" của tôi rồi nhẹ nhàng nhắc: "Những bài trong tập này chú đem đi không tiện. Có chăng... chỉ một vài bài...". Tôi ngạc nhiên hỏi: "Sao! Những bài đó bị cấm hả anh?". "Không! Tôi không nghe ai có lệnh cấm. Nhưng... nhưng... đi bộ đội mà hát những bài hát đó trong lúc này không hợp". "Chẳng lẽ cả tập mà không có bài nào hợp".

Anh cầm chiếc bút chì xanh đỏ vạch một đường đỏ đậm dưới tên bài hát "Lời người ra đi", rồi lại bảo nhỏ nhẹ: "Như bài này là được. Chẳng ai đánh giá gì mình. Đây là một trong những bài hát hay của nhạc sĩ Trần Hoàn"...

Ngày tôi lên đường đi "B", cuốn sổ "hoành tráng" hơn. Nhiều bài có tên tác giả đàng hoàng. Nhờ bốn năm quân ngũ, biết thêm tý nhạc nên nhiều bài hát có đầy đủ nhạc và lời tên tác giả. Vậy mà hai chữ Trần Hoàn vẫn chưa "nằm trong bộ nhớ", mặc dù nhiều tác phẩm sau này đã đưa tên tuổi ông vang dội khắp cả nước.

Mười năm sống chết cận kề, biết súng đạn, khổ đau nhiều hơn thi ca. Ngày giải phóng miền Nam, tôi may mắn trong đoàn chiến thắng trở về, được chuyển ngành công tác tại Hà Nội; lại may mắn làm công việc có liên quan nhiều tới giới trí thức, văn nghệ sĩ, các nhà chính trị... nên mới chính thức được biết nhạc sĩ Trần Hoàn, khi ông đang là Giám đốc Sở Văn hóa - Thông tin Hải Phòng.

Rồi sau này ông về đảm nhận chức Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, Phó trưởng ban Tuyên huấn Trung ương lại càng biết về ông kỹ hơn.

Cho tới khi được gọi là quen và hơi thân thân một tý, đó là khi ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Thông tin rồi Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin, rồi tiếp theo nữa là Bộ trưởng một bộ "to vật vã", có cái tên dài ngoẵng mà khối anh làm Trưởng ban tổ chức một số hội nghị khi giới thiệu về ông tưởng muốn hụt hơi: "Tôi xin trân trọng giới thiệu nhạc sĩ Trần Hoàn, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin - Thể thao và Du lịch, kiêm Phó trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương". Dù có gọi tắt "Bộ Văn - Thông - Thể - Du" thì vẫn cứ dài hơn tên đầy đủ của nhiều bộ, ngành.

Tôi thích ông từ ấy, bởi đã được nghe ông diễn thuyết ở nhiều hội nghị của Bộ Văn hóa - Thông tin và của Ban. Ở mảng công việc nào cũng cảm thấy ông hiểu sâu về nó.

Một hôm, chuông điện thoại reo. Tôi vừa cầm ống nghe đã nghe giọng vang vang phía đầu dây bên kia - "Ông Khổng... phải không?... Này! Có một số việc cần tham khảo ý kiến với A25 (đơn vị do tôi phụ trách) mình sẽ cử anh em sang bàn trực tiếp với ông...". Đối với tôi, nhiều khi ông vẫn gọi và xưng hô như vậy - gọi bằng họ chứ không gọi tên.

Lần khác, vừa cầm ống nghe, đã nghe giọng ông vui vẻ: "Chào nhà thơ! Tớ đọc rồi. Tết vừa qua cậu được "mùa thơ đấy". Này! Mình đang họp Trung ương, có việc cần trao đổi gấp. Hết giờ mình sang được không?". Tôi vui vẻ đỡ lời: "Dạ, được chứ. Thủ trưởng kêu lúc nào là lính có mặt ngay. Lên trên nhà phải không anh?" - "Không! Tới 51 chứ. Còn cả đống việc, về nhà sớm sao được". (51 Ngô Quyền là trụ sở Bộ Văn hóa - Thông tin).

Chúng tôi quá quen với phong cách làm việc của ông. Những cuộc họp do ông chủ trì thường là họp ngoài giờ (buổi tối và ngày nghỉ). Mỗi lần như thế ông đều phân bua: "Lịch làm việc các ngành có cả rồi. Nếu họp trong giờ làm việc thì khó đảm bảo thành phần. Mong các đồng chí thông cảm...".

Cái quý trọng thứ hai của tôi về ông - đó là một người dễ gần, dân dã, bỗ bã với cấp dưới, không quan cách. Phải chăng đó là cái chất văn nghệ sĩ tạo thành!

Tới tuổi, ông được Trung ương cho nghỉ công tác quản lý ở Bộ, anh Nguyễn Khoa Điềm lên thay. Ông trở về vị trí Phó trưởng Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương cho tới kỳ Đại hội và đảm nhiệm thêm chức Phó Chủ tịch Ủy ban Toàn quốc các Hội Văn học nghệ thuật tới khi "cây đại thụ" Nguyễn Đình Thi từ giã chúng ta, ông được cử thay chức Chủ tịch.

Ở cương vị mới, ông rất chú ý tới công tác bồi dưỡng nghiệp vụ cho Hội Văn học - Nghệ thuật các địa phương bằng cách tổ chức các lớp tập huấn khu vực. Nhiều lớp tôi được ông "triệu" đi với tinh thần "Cậu nên đi dự với anh em để gắn bó hơn với văn nghệ sĩ, để hiểu người ta nhằm "mềm hóa công tác an ninh". Nên chuẩn bị và thông báo cho anh em một buổi về công tác an ninh trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa, chống "diễn biến hòa bình" của địch". Đó là lớp tổ chức tại hồ Đại Lải.









URL của bản tin này::http://nguoibanduong.net/index.php?nv=News&at=article&sid=723

© Hội Văn học Nghệ thuật VN tại LB Nga contact: info@nguoibanduong.net