Hội Văn học Nghệ thuật VN tại LB Nga http://nguoibanduong.net

Văn chương gắn bó với sử và địa (*)
13.08.2008 23:21



Trích Hồi ký của Sơn Nam

…Phải trở về Sài Gòn, chẳng lẽ cứ lang thang miền quê, chẳng hiểu gì về thời cuộc. Sài Gòn đã là quê hương của tôi để có hoàn cảnh tiến thân về văn học, báo chí. Coi chừng trường hợp mình là kẻ lạc hậu giữa bối cảnh cứ thay đổi của quê hương quen thuộc.





"Văn vô sơn thủy phi kỳ khí..." Câu thơ của ông cử Trần Bích San còn đó, ông là người ở đồng bằng sông Hồng đã được vào phía Nam, qua đèo Hải Vân, lần thứ ba. Văn chương phải gắn bó với sơn thủy, với núi sông. Tôi hiểu là gắn bó với sử và địa. Chuyện sử của Nam Kỳ và đặc biệt phía Hậu Giang còn mù mờ lắm.


Ở Sài Gòn, ngay từ khi Pháp xâm lược, cuối thế kỷ thứ XIX, vài người Pháp và người Việt đã chú ý nghiên cứu đăng trong đặc san viết chữ Pháp, mục đích là giúp người Pháp am tường về mọi mặt. Pháp lập Hội nghiên cứu về Đông Pháp, với thư viện quí giá và trụ sở đặt tại tầng một của Nhà Bảo tàng lịch sử (Thảo Cầm Viên). Khi cần nghiên cứu, người Pháp đọc báo chữ Pháp và đến thư viện nói trên, người viết phải dẫn chứng từ sách chữ Pháp để dễ kiểm chứng. Vào thư viện nói trên, điều kiện cũng khó, phải có hội viên cũ giới thiệu.








Nhà văn Sơn Nam. Ảnh : Đức Huy


Ông Vương Hồng Sển đã đưa tôi đến, giới thiệu. Nơi đọc sách quá rộng, bàn ghế rộng rãi, người nghiên cứu tha hồ hút thuốc lá. Cũng may là nhân viên thư viện (người Việt) khá giỏi về chuyên môn dường như rất thích tôi (qua những truyện ngắn) nên chưa chi các anh đã “đánh hơi” đoán chắc tôi là người ở chiến khu mới hội nhập vào vùng địch chiếm. Được tạo điều kiện dễ dãi, hướng dẫn về tra cứu, cho mượn sách về đọc. Đặc biệt là tiền niên phí (hoặc nguyệt phí), được bỏ quên, số tiền ấy khá to.


Tôi được đọc nhiều quyển sách cơ bản để mở rộng kiến thức, thú vị nhất là René Grousset, nói về Á Châu. Hai nền văn hóa lớn là Ấn Độ và Trung Hoa khác nhau ở điểm nào và giống nhau ở điểm nào. Con rồng của Ấn Độ trông to lớn và hùng dũng hơn. Sông Hằng (Gange) của Ấn Độ là loại rồng thiêng. Qua đến Thái Lan, Campuchia, tục lệ đua ghe quá sôi nổi, ghe đua dài, với phần đầu giống như con rồng. Cũng làm ruộng nước nhưng ghe đua của người Việt nhỏ và ngắn hơn. Đám cưới ở Campuchia cũng dùng biểu tượng lá trầu và bông của cây cau. Các điệu múa của Ấn Độ, của Trung Á lần hồi du nhập qua Trung Quốc. Sự giao lưu giữa Trung Quốc và Ấn Độ phát triển, ban sơ là đời nhà Hán rồi đến Con đường Tơ lụa. Đời nhà Đường có pháp sư Trần Huyền Trang, René Grousset thử ghi lại cụ thể chuyến hành hương để học tập của vị cao tăng này, nhờ đó mà ta đọc Tây Du Ký thấy thú vị lạ lùng.


Ông Vương Hồng Sển giữ quá nhiều sách xưa mà dường như chính ông cũng không lưu ý (thấy xưa, ông mua lại từ lâu, để dành). Tình cờ, gặp tại nhà ông một mớ báo xưa, gần như độc nhất vô nhị, in năm 1908, đó là Lục Tỉnh Tân Văn do Trần Chánh Chiếu làm chủ nhiệm kiêm chủ bút. Nhờ đó tôi sưu tập lại nhiều bài thời phong trào Duy Tân ở Nam Bộ. Sẵn trớn ấy, tôi mượn của ông mấy quyển tư liệu xa hơn về Thiên Địa Hội ở Nam Dương. Đây là những tư liệu tạm gọi là tiền thân của các giáo phái ở Nam Bộ.


Tôi cũng chịu khó tham khảo Văn thư Lưu trữ của Sài Gòn đầy bụi bậm, suốt năm bảy tháng ròng rã để rồi soạn quyển Lịch sử khẩn hoang miền Nam.


Le mur de Đồng Hới, thiên khảo cứu của cố đạo Cadière đã gây ấn tượng sâu đậm cho tôi.


Nam Bộ là vùng đất mới, cứ đổi mới vì chiến tranh, dân mới đến thêm đông, dân cũ thì lắm khi phiêu dạt. Sài Gòn lại là hải cảng quốc tế, thường thay đổi về qui hoạch...


(trích)



URL của bản tin này::http://nguoibanduong.net/index.php?nv=News&at=article&sid=2598

© Hội Văn học Nghệ thuật VN tại LB Nga contact: info@nguoibanduong.net