Tin tức  |  Diễn đàn  |  Thư viện hình  |  Liên hệ
Thứ tư,
24.05.2017 08:10 GMT+7
 
 
Kho bài viết
Tháng Năm 2017
T2T3T4T5T6T7CN
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 31        
 <  > 
Nhận thư điện tử
Email của bạn

Định dạng

Thành viên online
Thành viên: 0
Khách: 5
Số truy cập: 796583
Tin tức > Trang Văn trong nước > Xem nội dung bản tin
Hõm sâu - Một vỉa ngời kỷ niệm long lanh (Phần 2)- Tuỳ bút của Triệu Lam Châu
[20.11.2012 16:54]
Xem hình
Nhà thơ Triệu Lam Châu
Tiếp liền với căn phòng của thầy Phạm Văn Trình, là phòng ở của thầy giáo dạy Nga văn Dương Văn Khảm (sau này là Phó giáo sư – Tiến sĩ, Cục trưởng Cục lưu trữ Việt Nam). Dẫu chúng tôi (khoá 3) chỉ được học Nga văn với thầy Khảm mỗi một năm hồi lớp 8, song thầy đã để lại trong tôi nhiều kỷ niệm. Con người thầy toát lên một vẻ nghiêm nghị, từ tốn và trong cái nhìn của thầy như chứa chan một chiều sâu của sự trải nghiệm cuộc đời. Song tâm hồn của thầy lại rất trẻ trung, rất thanh niên.

Chính vì vậy công tác đoàn trường cấp 3 Đặc Biệt ở Hõm sâu, do thầy Dương Văn Khảm phụ trách hồi ấy lúc nào cũng sôi trào theo nhịp kháng chiến chung của toàn dân tộc “Tiếng hát át tiếng bom”. Các phong trào thi đua “Dạy tốt và học tốt” theo lời dạy của Bác Hồ vĩ đại – được Ban giám hiệu Nhà trường và Đoàn trường phát động, luôn luôn được sự hưởng ứng nhiệt thành của học trò và chúng tôi đã đạt được những thành tích đáng tự hào trong học tập. Tôi còn nhớ hồi ấy: Nhà nước chỉ cấp học bổng đủ tiền để mua gạo ở cửa hàng lương thực theo sổ mà thôi. Còn củi đun nấu, thì thầy và trò tự túc. Và như vậy mỗi tháng mỗi học trò phải vào rừng lấy một gánh củi nộp cho bếp ăn tập thể của Trường.

>>>Hõm sâu - Một vỉa ngời kỷ niệm long lanh (Phần 1)

Rồi vào một buổi chiều, đang giờ tự học trên lớp, tôi bỗng thấy một bóng người khá đậm đang gánh củi từ trên đèo xuống dốc. Tôi nghĩ hẳn là dân bản đi lấy củi rừng. Không ngờ bóng người ấy rẽ theo lối vào phía nhà ăn của Trường, rồi nhẹ nhàng hạ gánh củi xuống bên đống củi ngày một cao dần. Ôi… đúng là thầy Khảm của chúng mình rồi. Thầy đội chiếc mũ cát, vận chiếc áo màu xám tro, mồ hôi đẫm ướt phía sau lưng. Bỏ gánh củi xuống rồi, thầy còn dừng lại ngắm cả đống củi lần nữa, như thể ước chừng xem, với khối lượng củi như vậy còn đủ cho nhà bếp dùng thêm bao lâu nữa. Đó là một tấm gương sáng mẫu mực cho thanh niên: Dẫu là thầy giáo, nhưng thầy cũng đóng góp củi như học trò của mình cho bếp ăn chung ở Hõm sâu…

Năm 1968 thầy dẫn một đoàn học trò Cấp 3 Đặc Biệt cùng với học sinh cấp 3 Hoà An vào rừng sâu Trương Lương để khai thác gỗ, rồi đóng mảng trôi theo dòng sông Dẻ Rào về đến Nước Hai. Những ai biết bơi, thì được phân công chèo những mảng gỗ ấy từ trên thượng nguồn Trương Lương về bến tập kết ở Nước Hai. Rồi vào những đêm trăng… như hồi ký “Lên miền cao dạy học” của thầy Chu Mạnh Vân đã viết: Thầy và trò lại hò nhau ra bến sông vác gỗ vượt đồi vào Hõm sâu…Thật gian nan vất vả, mà ai cũng háo hức tham gia vui như hội. Thế rồi sau đợt khai thác gỗ ấy, thầy Dương Văn Khảm đã sáng tác ca khúc “Sông Dẻ Rào cuộn sóng”, nói lên niềm vui tuổi trẻ, ghi dấu ấn kỷ niệm về đợt lao động này. Viết đến đây, trong lòng tôi lại ngân vang giai điệu tươi vui và lạc quan mang chất Dương Văn Khảm một thời tuyệt đẹp:

Dòng sông Dẻ Rào trôi, cuồn cuộn chảy…
  
Sông Dẻ Rào cuộn sóng và chảy xiết, mà tôi cũng đã từng chèo mảng xuôi dòng, lựa theo từng luồng sóng và đỉnh sóng để cập bến an toàn hồi ấy – nên tôi càng thấm sâu tinh thần lạc quan trong bài hát ấy của thầy. Sóng nước của sông ở miền núi thật là điệp trùng, song sóng của những tâm hồn thanh xuân hồi ấy của chúng tôi lại càng hùng vĩ và cao vời hơn gấp bội. Và sóng hồn đã bay cao, bay xa, để rồi đi đến khoảng đời sáng láng hôm nay, như ước vọng của thuở nào.

Chao ôi, không hiểu sao, thời chúng tôi học hành ở Hõm sâu xa xưa ấy, lại vinh hạnh được sống với những tâm hồn lãng mạn và giàu chất nghệ sĩ như vậy.
                                                 -
Chất nghệ sĩ toát ra từ tâm hồn những người thầy đáng kính không bao giờ phai: Chu Mạnh Vân, Dương Văn Khảm, Đỗ Huy Quang… làm xao động mãi Vầng trong trẻo của tình thầy trò ở Hõm sâu xa tít tắp miền rừng…

Phải nói rằng, trong tâm hồn của học trò chúng tôi ở Hõm sâu ngày ấy, luôn  nhìn thấy mỗi người thầy của mình một vầng hào quang đặc biệt. Vầng hào quang ấy toả ra từ nhân cách đáng cảm phục của mỗi người thầy. Thầy Khảm dạy Nga văn – ngôn ngữ tuyệt vời của Lênin  - Lãnh tụ vĩ đại của Liên Xô và của giai cấp vô sản toàn thế giới. Liên Xô hồi ấy là Vầng hồng, là lý tưởng cao vời của chủ nghĩa Cộng sản cao đẹp, là trụ cột Phe xã hội chủ nghĩa, là thành trì của Hoà bình toàn nhân loại.

Nét chói ngời của nền văn hoá Nga, một nền văn hoá ưu tú bậc nhất của nhân loại, theo từng bài giảng Nga văn trên lớp, theo từng lời của những bài ca Nga – qua tâm hồn của thầy Dương Văn Khảm – đến với mỗi tâm hồn chúng tôi và lặng thầm toả sáng thật sâu đậm nồng nàn… Đấy  cũng là nền tảng tinh thần quý giá để nâng cánh chúng tôi bay vào những khoảng trời bát ngát sau này của đời mình.  Và năm 2012 đây, hạt mầm văn hoá Nga mà thầy Khảm đã gieo vào lòng tôi thuở ấy – nay cũng vinh dự dần dà trổ bông. Viết đến đây, tôi cứ muốn thì thầm: Thưa thầy, chính nhờ thầy gieo mầm văn hoá Nga hồi ấy, mà hồn em có được sự giao thoa văn hoá Tày – Việt – Nga như hôm nay… Và những sáng tạo của em trong thơ văn cũng sẽ đi theo vỉa sáng mà thầy đã khai phá ấy…                                   

Rồi tiếp liền với căn phòng của thầy Dương Văn Khảm, đi sâu vào phía trong cùng gian bên phải của căn nhà gỗ ấy, là phòng ở của thầy giáo dạy văn Đỗ Huy Quang ( sau này là Nhà giáo ưu tú, Phó giáo sư – Tiến sĩ, Chủ nhiệm Khoa Văn Trường Đại học sư phạm 2 Hà Nội).

Thầy Quang dạy văn có tố chất nghệ sĩ bẩm sinh trong tâm hồn của mình. Ấn tượng rực rỡ nhất trong tôi và trong tất cả mọi người ở Hõm sâu ngày ấy – là hình ảnh thầy xách một chiếc đàn vĩ cầm từ Hà Nội lên, kéo những bản nhạc du dương trầm bổng làm say đắm cả đất trời miền biên cương mờ sương. Những chiều thu mà nghe tiếng đàn vĩ cầm êm ái của thầy Đỗ Huy Quang ngân vang – ta như thấy trời thu bỗng xanh hơn và ánh nắng vàng như cũng đọng lại, toả ngát mùi hương nồng nàn của núi đồi. Có khi ta lại như liên tưởng thấy trong tiếng nhạc mê hồn ấy là hình ảnh những kinh thành tráng lệ với những cung điện nguy nga rực rỡ ánh thu vàng, những nàng công chúa cùng những chàng công tử với những bộ trang phục lộng lẫy kiêu kỳ đang say nồng trong những cuộc vũ hội thâu đêm…Hay những câu chuyện tình lãng mạn, chứa chan huyền thoại ảo huyền bên hồ Thiên Nga tận trời Âu xa thẳm mông lung… Cảm ơn, xin cảm ơn thầy Đỗ Huy Quang của chúng em nhiều lắm. Thầy là tiếng đàn quyến rũ, là tiếng hát nao lòng của mọi hồn người, là điểm tựa sáng chói cho mọi ước mơ rạng rỡ nhất của tuổi thanh xuân bay cao và bay xa… Thầy là linh hồn của bao buổi Liên hoan văn nghệ những đêm trăng mơ màng, huyền ảo long lanh đẹp như huyền thoại. Chúng tôi đã hát vang to và vang xa, tưởng chừng như vỡ cả lồng ngực tuổi thanh xuân hồi ấy, bài “Bài ca sư phạm” – dưới bàn tay bắt nhịp điều khiển thần kỳ của nhạc trưởng Đỗ Huy Quang. Có cảm tưởng rằng, buổi liên hoan văn nghệ tuyệt vời đến mức, những lát trăng ngời cũng tò mò mà đậu xuống và bám chặt vào bàn tay của thầy, rồi khi tay thầy vung lên bắt nhịp cho dàn đồng ca hát, thì những lát trăng kia toả thành vệt cong huyền ảo sáng long lanh… Và gương mặt của thầy, chính là một vầng trăng bình dị mà đẹp lạ lùng…

Lớp khoá 3 chúng tôi vinh dự được thầy Đỗ Huy Quang nhận làm chủ nhiệm suốt ba năm liền: lớp 8, lớp 9 và lớp 10. Thầy Quang đã để lại trong lòng tôi cả một trời kỷ niệm đẹp vô cùng.

Cùng với thầy Khảm và các thầy khác nữa, thầy Quang cũng đưa lớp chúng tôi đi khai thác gỗ ở rừng sâu xã Trương Lương điệp trùng đèo dốc ở phía tây huyện Hoà An. Rồi sau này thầy cũng lại đưa lớp chúng tôi đi cắt gianh hàng hai tuần liền ở thung lũng Khuổi Dà thuộc xã Bình Long, phía tây huyện Hoà An. Lao động cắt gianh, bó gianh, rồi gánh gianh về theo đường dốc núi điệp trùng – quả thật là gian nan và vất vả vô cùng. Song cả thầy và trò chúng tôi dưới sự chỉ đạo của thầy Quang, đã hoàn thành nhiệm vụ thật tốt đẹp. Trong đợt lao động cắt gianh ở Khuổi Dà ngày ấy, có hai sự cố ngoài mong muốn đã xảy ra: Thầy Quang bị rắn độc cắn và bạn Phạm Viết Thịnh bị đau ruột thừa giữa núi rừng. Song nhà trường đã lường trước mọi tình huống rồi, nên rất may cuối cùng tất cả đều được khắc phục tốt đẹp.

Chà… nhớ lại kỷ niệm bạn Thịnh bị đau ruột thừa ở Khuổi Dà, thật là hú vía. Chập tối bạn kêu đau lâm râm… rồi sau đó mỗi lúc một đau hơn… và đau quằn quại, không thể nào chịu nổi nữa. Cũng xin lưu ý rằng thời ấy, không hề có điện thoại bàn đâu (còn điện thoại di động chỉ có trong viễn tưởng mà thôi) – do vậy không thể liên lạc gì với Nhà trường hay với bệnh viện được. Thầy trò tự xử lý lấy thôi. Cũng may thầy Quang có kiến thức toàn diện về nhiều mặt (trong đó có y học), nên thầy biết ngay bạn Thịnh bị đau ruột thừa. Thầy quyết định cử mấy bạn khoẻ dùng cáng khiêng bạn Thịnh đi ngay trong đêm tối mịt mùng vượt bao đèo cao vực thẳm, để kịp về Bệnh viện Hoà An cấp cứu. Tôi,Triệu Lam Châu (được bầu làm lớp trưởng suốt ba năm cấp 3) thật lo lắng và đã cùng anh em khiêng bạn đi bệnh viện cấp cứu kịp thời. Thật là mừng cho bạn Thịnh tai qua nạn khỏi, và chúng tôi cũng tự mừng cho mình là đã thêm một bước trưởng thành trong gian khó…

… Gió bấc chiều đông vẫn thổi vù vù…

Trước nền nhà hoang, cỏ dại mọc đầy… tôi lại dùng bước chân mình ướm thử phòng thầy Quang ngày xưa ở nơi đâu, chiếc bàn và ghế thầy dựng ở nơi nào. Bởi vì tôi là học trò cưng của thầy Quang  (có lẽ do tâm hồn đồng điệu, tôi cũng có tâm hồn nghệ sĩ bẩm sinh như thầy) – nên tôi thường đến phòng thầy trao đổi công việc chung của lớp, nghe thầy tâm sự về cuộc đời, nghe thầy kéo đàn và tôi cũng mượn đàn thầy để kéo những bài hát mà tôi yêu thích. Tôi biết kéo đàn vĩ cầm (dĩ nhiên là ở trình độ nghiệp dư thôi), là nhờ công lao hướng dẫn của các thầy tâm huyết như: Thầy Dương Sách, thầy Long Chính Biểu (hồi tôi học cấp 2) và thầy Đỗ Huy Quang (hồi học ở Hõm sâu sau này).

Lòng tôi cứ muốn ngồi lại vào đúng vị trí mà mình đã ngồi ngày xưa, để sống lại cảm giác say nồng hồi ấy nghe thầy giảng về cái hay cái đẹp của thơ văn. Và cũng muốn nghe lại mãi những khúc nhạc đàn vĩ cầm quyến rũ thuở nào… Song trước mặt tôi đây chỉ còn bãi đất hoang mọc đầy cỏ dại. Lòng buồn xao xác…À, tôi còn nhớ: Thầy Quang có một chiếc đài bán dẫn ôrionton. Tôi vẫn thường đến phòng thầy để nghe đài. Song lần ấy tôi ngại…Và…Vào một đêm trăng tầm khoảng bảy giờ rưỡi tối, có chương trình ca nhạc trên sóng Đài phát thanh Tiếng nói Việt Nam… từ trên ký túc nam ở sườn đồi, tôi nhẹ nhàng trèo xuống, một mình ngẩn ngơ ngồi bên mép ta ly của nền nhà bạt vào chân đồi, để nghe các ca sĩ Tuyết Thanh, Tường Vi, Bích Liên, Trung Kiên… hát những bài ca cách mạng sôi động lòng người – vọng ra từ chiếc đài bán dẫn xinh xinh ở phòng thầy Đỗ Huy Quang…

Hình hài căn phòng cũ của thầy, chiều đông nay (năm 1976) không còn nữa… nhưng bờ ta ly của nền nhà xưa vẫn còn kia. Vậy là tôi trèo lên bờ ta ly, ngồi vào đúng vị trí mà đêm trăng thuở nào tôi đã từng ngồi để nghe nhạc đài của thầy… Lòng bồi hồi trống vắng  vô ngần…

Và giờ đây (năm 2012), sau mấy chục năm trôi qua, lòng tôi lại thấy một liên tưởng lạ lùng: Vầng trăng khi đi qua Hõm sâu ngày ấy, đều được những tâm hồn ưu tú tiếp chuyện chân tình. Hồn trăng và hồn người toả sáng trong nhau lồng lộng một thứ ánh sáng diệu kỳ bí ẩn. Khi trăng mới mọc lên ở đằng đông, thì được vòm đào bên phòng thầy Phạm Văn Trình đón nhận. Trăng tan vào mỗi bông hoa, rồi ánh sáng cùng hương hoa đào – như trò chuyện âm thầm với lòng thầy Trình – để hình thành nên chất thiêng liêng của nghề giáo nơi lòng thầy.

Ta nên nhớ rằng: Giới trí thức đều rất lịch sự. Họ luôn tôn trọng khi thấy hai người nào đó đang tâm tình riêng với nhau. Họ không bao giờ làm người thứ ba đường đột chen vào câu chuyện riêng tâm đắc của hai người… Huống hồ đây là một sự tâm tình rất linh thiêng… hồn người và hồn trăng quê hương…

Thế rồi… trăng mọc lên cao giữa đỉnh trời… Theo một kẽ hở nho nhỏ trên mái ngói, trăng rót một tia thanh mảnh ngời sáng xuống nơi phòng ở của thầy Dương Văn Khảm, để tiếp tục trò chuyện cùng thầy. Hồn thầy và hồn trăng lại tỏa sáng trong nhau. Và chính tia sáng của vầng trăng cao và xa vời lộng lẫy ấy – như hình thành nên chất lạc quan và động lực hùng vĩ nơi lòng thầy, để bay tới những miền bao la ngoài sức tưởng tượng của một thời ở Hõm sâu heo hút xa xanh…

Cuối cùng… Vầng trăng ngàn ấy lặng lẽ ngả về tây… để đi đến kết thúc một hành trình rực rỡ của mình ở Hõm sâu của biên thuỳ. Một tia trăng nghiêng lẹ làng chui qua kẽ hở mái ngói, rót một chùm sáng vào cây đàn vĩ cầm đang treo trên tường phòng ở của thầy Đỗ Huy Quang. Lần này hồn trăng thăng hoa ngây ngất thành những giọng đàn tiềm ẩn, mà sáng láng vô cùng, (nhưng lại lặng lẽ không lời nén chặt vào lòng đàn)  - để rồi ngày mai đây, khi thầy giơ tay với lấy cây đàn kéo cho học trò nghe – thì lập tức hồn trăng ùa ra rực rỡ như hoa đào bừng nở khắp thung sâu trong âm thanh dập dìu bao lời hát ân tình…Nửa đêm về sáng, là những lúc lắng sâu, linh thiêng và diệu huyền nhất, thầy Quang mê mải chấm bài tập làm văn của những tâm hồn học trò non tơ, hay soạn những bài văn thơ chan chứa tình người… Như có mách bảo của giác quan thứ sáu, bỗng thầy đưa mắt nhìn cây đàn thân thiết trên tường, thấy chùm sáng của vầng trăng thanh biên cương, mà lòng tự nhiên trào lên một nguồn cảm hứng mới…Và lần này hồn trăng nơi cây đàn nhiệm màu và hồn thầy lại toả sáng trong nhau – để rồi hồn thầy hoá thành cánh chim thiên nga trắng muốt bay giữa trời cao mênh mông, vạch đường cho bao tâm hồn thơ trẻ bay theo…

… Gió bấc hoàng hôn mỗi lúc một lạnh thêm… Từ trên mép ta ly của nền nhà hoang ấy, tôi trèo xuống, lại dùng bước chân mình áng chừng vị trí phòng họp của các thầy giáo và phòng ở của thầy hiệu trưởng Trịnh Khắc Sùng (sau này là Phó Giám đốc Sở giáo dục Cao Bằng) ở gian trái của ngôi nhà xưa trong tưởng tượng. Ấn tượng thầy hiệu trưởng đọng lại trong lòng tôi buổi ban đầu và suốt ba năm học cấp 3 Đặc Biệt hồi ấy: Là một con người giàu lòng nhân hậu, với vẻ mặt ấm áp có pha chút như là khắc khổ của người nông dân Việt Nam. Thầy mang phong thái của một người lớn tuổi mô phạm và điềm đạm, khi tiếp chuyện ai (kể cả học trò), thầy đều chăm chú nghe hết mình và nhìn thẳng vào mặt người đối diện. Được thầy Trịnh Khắc Sùng tiếp chuyện, ta như thấy được thêm một nguồn sáng trân trọng phát từ tấm lòng hồn hậu của thầy. Ta như thấy càng thêm vinh dự và cảm thấy lòng mình ấm áp vô ngần. Phải rồi, thầy Sùng có tấm lòng của một người cha…

Hồi ở Hõm sâu thầy Sùng đã có gia đình riêng, đã có hai cháu gái nhỏ tên là Hoà (học lớp 3) và Ngọc. Vợ của thầy, là giáo viên cấp 1, hồi ấy đi học tập trung nâng cao trình độ ở Trường trung cấp sư phạm dưới Thị xã Cao Bằng, cứ đến thứ bẩy mới được về thăm chồng con ở Hõm sâu. Vậy là thầy Sùng cũng giống như cảnh tạm thời gà trống nuôi con.

Trường ở Hõm sâu vẫn thường tổ chức sinh hoạt văn nghệ hàng tháng đều đặn vào ban đêm. Có một lần có thầy Sùng và hai con nhỏ của thầy cùng dự đêm vui với chúng tôi. Có một cái lệ vui trong đêm văn nghệ là: Người nào hát xong, thì có quyền chỉ một người nào đó hát tiếp theo sau mình. Tôi nhớ: Có một ai đó hát xong đã mạnh dạn chỉ vào thầy Sùng, mong thầy hát góp vui một bài. Học trò chúng tôi hoan hô nhiệt liệt. Tôi chưa thấy thầy Sùng hát bao giờ, và chắc một phần vì tò mò, xem thầy hát ra sao – mà một anh bạn nào đó đã chỉ vào thầy chăng? Không một chút bị bất ngờ (chắc thầy cũng đã lường trước tình huống này rồi) – thầy Sùng đứng dậy xin phép cả hội trường (là một lớp học nhỏ lợp gianh đơn sơ), để cho ba bố con thầy cùng hát tam ca:

Bé bé bằng bông, cái má hồng hồng, mẹ đi sơ tán, bế em đi cùng. Mẹ mua xe gỗ cho bé ngồi trong. Bao giờ thắng Mĩ, đưa bé về phố đông…

Thầy Sùng hát giọng trầm với âm lượng nhỏ, hẳn là có dụng ý tôn giọng trẻ thơ lanh lảnh của hai đứa con gái của mình lên trong đêm vui. Thầy nhìn hai đứa con gái của mình cùng ca bài hát giàu ý  nghĩa ấy – với một cái nhìn tràn đầy hạnh phúc. Giờ đây, khi đã trở thành ông nội, ông ngoại rồi, tôi mới thấm thía cái nhìn tràn đầy hạnh phúc ấy của thầy Sùng ở Hõm sâu thuở xa xưa…

Riêng bản thân tôi (Triệu Lam Châu) đã có một kỷ niệm buồn đối với thầy hiệu trưởng Trịnh Khắc Sùng kính mến của mình. Tôi có lỗi với thầy nhiều lắm. Nhớ lại chuyện này, giờ đây tôi cứ cảm thấy rưng rưng… Ngày ấy tôi đang học lớp 8, đang tuổi ăn tuổi ngủ, hồn nhiên sống và học hành trong sự bao cấp nhiều mặt của mẹ cha và các thầy cô giáo. Có một lần thầy Sùng giao cho tôi nhiệm vụ: Đi từ trong Hõm sâu ra gặp Ban giám hiệu Trường cấp 3 Hoà An (đang đóng ở phía ngoài đồi Khau Gạm) hỏi xem, việc phối hợp hai trường tổ chức mít tinh ra sao -Sau đó thì trở lại Hõm sâu báo cho thầy biết để thực thi công việc.

Vậy là một mình tôi từ trong Hõm sâu đi bộ vượt núi  ra Trường  Hoà An gặp các thầy ở ngoài này, thì được biết: Thời gian tổ chức mít tinh sẽ được tổ chức vào 14 giờ 30’ chiều. Lúc tôi hỏi các thầy ở Hoà An, đang là 11 giờ 30’ buổi trưa. Hồi ấy chúng tôi quen ngủ trưa. Buồn ngủ quá tôi chui vào một bụi sim để ngủ một giấc và dự định dậy vào khoảng 13 giờ 30’ rồi vào báo lại cho thầy Sùng là vừa. Thế là tôi ngủ một giấc ban trưa ngon lành dưới một lùm sim trên đồi Khau Gạm. Khi tỉnh dậy thì đã khoảng 13 giờ 45’ rồi. Chắc vẫn còn kịp vào báo cho thầy Sùng biết giờ phối hợp mít tinh giữa hai trường vào 14 giờ 30’ thôi. Tôi chạy một mạch vào Hõm sâu. Tình cờ gặp bạn Hưởng cùng lớp, bạn tỏ vẻ ngạc nhiên: Trời ơi, cậu đi đâu? Lúc nãy khi dẫn bọn tôi ra Trường Hoà An, thầy Sùng tìm cậu mãi mà chẳng thấy. Cả Trường Hoà An cũng không có lấy một bóng người… Thầy Sùng giận cậu lắm đấy! Thế là thầy cho bọn tôi trở về Hõm sâu đó. (Hẳn là theo kế hoạch cũ, dư định tổ chức mít tinh vào 13 giờ 30’. Do vậy khi học trò Trường Đặc Biệt ra đúng vào giờ ấy, thì không gặp một ai của Trường Hoà An cả).

Tôi bàng hoàng, thôi, chết rồi. Vậy là mình làm lỡ kế hoạch công việc chung rồi. Lúc ấy còn tuổi dại, nên tôi sợ là chính, không dám đến  gặp thầy để xin lỗi… Đến bây giờ lỗi ấy vẫn còn ám ảnh lòng tôi…

Hồi ấy tôi cứ đinh ninh: Thể nào thầy Sùng cũng sẽ cho người gọi tôi lên, để thầy sẽ xạc cho tôi một trận và bắt làm kiểm điểm. Song, đợi mãi… đợi mãi… mà chẳng thấy động tĩnh gì cả. Vậy là thầy đã bỏ qua cho tôi. Chắc thầy nghĩ: Trò nhỏ tuổi còn dại, chứ không phải bản chất của nó thế này đâu…

Khi tôi viết những dòng này (năm 2012) ở Phú Yên xa xôi – thì thầy Trịnh Khắc Sùng đã lên Mường trời có đến hơn chục năm rồi. Tôi xin kính cẩn chắp tay hướng lên trời cao thẳm mênh mang và thầm thổ lộ: Thầy ơi, em còn nợ thầy một lời xin lỗi chân thành. Kính mong thầy tha lỗi cho em. Kính chúc thầy luôn mạnh khoẻ trên Mường trời ngàn thu, thầy nhé!

… Một mình giữa buổi hoàng hôn chiều đông đầy gió bấc… Từ nền nhà hoang ấy, tôi lại lủi thủi đi  theo đường dốc phía trái, leo lên đến nền nhà ăn thuở nào.

Chao ôi, bếp ăn dẫu đơn sơ hồi xưa, nhưng đã nuôi sống chúng tôi, để học hành tấn tới, để có hôm nay. Lại hiện về hình ảnh Bá Lễ, trưởng bếp tảo tần mà tháo vát, như một người mẹ hiền từ. Rồi Bá Dần, Bá Duyên nhu mì, chăm chỉ… Tất cả các bá đều hết lòng thương yêu và chăm chút chúng tôi như những đứa con ruột của mình… Buổi chiều đông này, nền nhà bếp xưa chỉ còn trơ lại mấy hòn đá núi xám đen (hẳn là đã từng được dùng làm ba trụ để kê nồi, nhóm lửa nấu cơm canh thuở nào)… Tôi giơ bàn tay mình ra, chạm lòng tay vào một hòn đá xám – để cảm nhận hồn lửa năm nào vẫn còn âm ỉ và rừng rực sáng giữa trái tim mình…

… Muốn dừng lại lâu hơn để thả hồn mình theo dòng hồi tưởng cũ rạng ngời… Nhưng trời sắp tối mất rồi… chắc phải để dịp khác vậy thôi… Tôi ngước mắt nhìn trời: Bầu trời càng u ám, gió bấc càng lạnh hơn khi ánh chiều sắp tắt. Tôi rảo bước qua một cái sân nhỏ sau nhà bếp, theo hướng chếch lên phía trái, thì gặp mái nhà tranh bốn gian xưa trong tưởng tượng. Gian đầu là lớp học. Tôi còn nhớ một chiều tháng 10 năm 1967, lần đầu tiên nhập Trường ở Hõm sâu để vào học lớp 8. Khi đi qua gian lớp học này, để vào chổ nghỉ ở gian giữa, thì nghe thấy một giọng hát thầm say sưa:

Làng quê tôi bên bờ cát trắng dài
Biển mênh mông sóng vờn hàng dừa xanh…
(Bài hát Nhanh tay lưới chắc tay súng của Trần Thụ)

Tôi liếc nhìn vào lớp ấy, thấy một học trò cầm bản nhạc, vừa xướng âm vừa hát. (Sau này mới biết đấy là bạn Hoàng Ngọc Bội, học lớp 9 năm ấy). Lòng tôi lâng lâng… Bây giờ nghĩ lại thì có thể nói rằng: Lời ca ấy của bạn Bội cũng giống như là một nốt lấy đà đầy ngoạn mục trong bản nhạc tâm hồn của lòng tôi vốn đã ngân vang tự ngày nào, để rồi tiếp theo đó được hồn thầy Đỗ Huy Quang chắp cánh bay cao. Xin cảm ơn vô cùng bạn Hoàng Ngọc Bội của lòng tôi.

Hai gian tiếp theo là nơi ở của các bá nấu bếp và của các bạn học sinh nữ các lớp 8, 9 và 10. Phía trước ngôi nhà ký túc này, là một hõm trũng xuống, có trồng mấy bụi tre xanh rì rào gió mát mỗi độ trưa về…

… Lòng nhủ lòng phải tranh thủ quan sát nhanh và phải về thôi, vì trời sắp tối rồi… Song mấy bụi tre xanh, như một người bạn tri kỷ, cứ như vẫy gọi mình nán lại. Chắc lâu ngày vắng bóng hình chúng tôi, hẳn tre buồn… Và hình như tre cũng nén một tiếng thở dài… Hồi xưa tôi được ở trong ngôi nhà ký túc này khoảng hai tuần (trước khi chuyển xuống ở gian xép nhà dưới) đúng vào mùa trăng thu ảo huyền tuyệt đẹp. Những đêm dầu tiên xa nhà, xa các em nhỏ trong gia đình mình – ngủ ở ký túc này như ngủ dưới vòm trăng. Và trăng thu cứ như giấu mình trong vòm tre xanh rì rào trước của phòng. Trăng và ta như chơi trò trốn tìm giữa vòm tre xanh mát rượi loáng ướt sương đêm. Nếu ta chạy, thì trăng trong tán lá cũng chạy theo bám lấy hình ta… Ta đứng lại, thì trăng cũng dừng lại, nấp trong vòm tre và mỉm cười nhìn ta. Khi ta giở sách ra làm bài tập, thì tia trăng dè dặt soi lối cho ta đi đến tận cùng của vấn đề… Trăng với mình tri kỷ là vậy… Song chiều đông nay, trong vòm tre rì rào của ngày xưa… tôi nhìn mãi mà chăng thấy trăng đâu? Hẳn trăng lại chơi trò trốn tìm như ngày xưa chăng? Và lần chơi này, chu kỳ tìm thấy nhau, đã kéo dài ra gấp bội… có đến hàng chục năm trời…Cảm ơn vòm tre xanh và vầng trăng trong Hõm sâu của lòng tôi…Nhờ hai bạn, mà lòng tôi được trẻ lại bội phần…

Tôi nhẹ nhàng bước theo đường dốc, lên sườn đồi, thăm lại hai nền lớp học cũ. Một nền nhà lớp 8 (năm 1967- 1968) và một nền nhà lớp 9 (năm 1969). Bên trong lớp khoá 3 chúng tôi được bố trí làm hai dãy bàn.

Từ dưới lớp nhìn lên bục giảng, tôi ngồi ở dãy bàn phía trái, ở vị trí cuối bàn thứ ba kể từ trên xuống. Như vậy, nhìn lên tôi sẽ thấy bạn Hoàng Thị Hùng, cô quản ca của lớp, ngồi ở cuối bàn thứ nhất, cũng thuộc dãy bàn phía trái của lớp học này.

Có một kỷ niệm thật đậm đà, tôi còn nhớ mãi… Sau đợt đi lao động lấy gianh ở rừng sâu Khuổi Dà hồi ấy, tôi có sáng tác một ca khúc mang tên “Bài ca Khuổi Dà ”. Tôi đã dạy cho lớp hát làm kỷ niệm. Dẫu bài ca ấy còn non nớt về mặt nghệ thuật, nhưng đó là kỷ niệm, nên bạn bè đều ủng hộ tác giả. Rồi trong buổi sinh hoạt văn nghệ (mang tính hoành tráng) đầu tiên của lớp sau kỳ lao động ấy, khi bạn Hoàng Thị Hùng, cô quản ca của lớp cất lời dẫn giọng và bắt nhịp cho lớp hát bài “Bài ca Khuổi Dà” – tôi như bị điện giật vì bất ngờ… Tôi còn nhớ: Bạn Hùng đứng lên trước lớp, với vẻ tự tin và nói: Sau đây chúng ta sẽ cùng hát bài “Bài ca Khuổi Dà”… Rồi cô quản ca dẫn giọng: Ta đến đây lần mấy… hai… ba…

Bạn Hùng dùng hai tay bắt nhịp cho lớp hát rất say sưa, rất tự nhiên… và có lúc bạn cũng nghiêng người hướng mắt nhìn về phía nhóm bạn hát còn hơi nhỏ, chưa tương xứng với nhóm bên kia… như thể thổi bùng lên ngọn lửa của tuổi thanh xuân yêu dấu… theo nhịp cảm xúc về Khuổi Dà đang tuôn chảy dạt dào…

Và mắt tôi (Triệu Lam Châu), tác giả của bài ca, như mờ đi vì những giọt lệ tự hào nóng hổi rưng rưng cứ chực lăn trên gò má. Đấy là là lần đầu tiên trong đời tôi, có được niềm hạnh phúc của sự đồng cảm tri âm của công chúng (dẫu trong phạm vi khiêm tốn), đối với đứa con tinh thần của mình. Sau này, mấy chục năm sau, dẫu có những thành công mới (trong khả năng của mình) trong sáng tác, được nhiều người hâm mộ và tri âm trong phạm vi cả nước – tôi vẫn coi sự tri âm đầu tiên ấy của bạn bè ở Hõm sâu xa xưa - là thiêng liêng. Nó chính là hạt lửa được gieo đắc đạo vào trái tim mình… Cảm ơn vô cùng cô quản ca của tôi, cảm ơn bạn bè và các thầy giáo Hõm sâu hồi ấy… Nhờ họ gieo mầm, mà có Triệu Lam Châu đúng mình như hôm nay…

Đầu xuân năm 2012 này tôi được biết, cô quản ca của lớp, Hoàng Thị Hùng đã lên Mường trời. Điều này cũng lại thật bất ngờ đối với tôi. Đau đớn quá… đang tuổi sung sức thế này, sao em đã vội đi, Hùng ơi? Hồi xưa từ chân dốc, em gọi tôi đứng chờ em trên lưng chừng đồi, để rồi cùng bước đi qua mái rừng phong xào xạc bao tiếng mơ hồ… Còn giờ đây tôi gọi và đợi em từ Mường trời trở lại trần gian, để rồi cùng bạn bè vào thăm Hõm sâu tuyệt vời của chúng ta hồi xưa đó, để rồi chúng ta lại cùng hát bài ca Khuổi Dà… Mà nhìn vào mắt nhau, để lại thấy đốm sáng hạnh phúc của tình bạn bè trong trẻo thuở nào…Tôi vẫn nhớ mãi cái nghiêng đầu và nụ cười trong trẻo luôn neo sáng nơi em…

… Cuối cùng hoàng hôn đã tắt… Rồi màn sương chiều bảng lảng cũng bắt đầu len lén trùm lên Hõm sâu rồi. Gió bấc càng thêm lạnh buốt… Nhưng lòng tôi có buốt chút nào đâu! Tạm biệt nhé, ơi Hõm sâu của lòng tôi, tạm biệt những tháng ngày kỷ niệm bừng sáng long lanh như những vỉa quặng ngời của lòng người. Lòng bịn rịn vô cùng, tôi trở về theo con đường mòn cũ… rồi lại leo lên dốc từ chiếc cầu gỗ nhỏ bên căn phòng xưa của thầy Vân. Lòng tôi không chao liệng nữa… mà như ấm thêm lên trong gió bấc…

Lên tới đỉnh dốc, nơi đường biên giữa Hõm sâu và Khau Gạm phía ngoài – tôi ngoái lại nhìn lần nữa. Giờ đây trong màn sương đêm ảo huyền choàng nhẹ lên Hõm sâu, tôi cảm thấy chiếc khăn thần kỳ của Bà mẹ Hoa hồi nào, như bỗng hoá thành một phím đàn khổng lồ. Trên phím đàn ấy rực sáng lên những nốt nhạc thần kỳ làm lay động lòng người: Nhẹ ấn vào Nốt “Thầy Sùng”, sẽ ngân lên vầng ấm áp của một người cha… Nốt “Thầy Vân” – Nét sáng láng của một lối tư duy độc đáo… Nốt “Thầy Khảm” – Chất lạc quan giàu nghị lực của lòng người…Nốt “Thầy Quang” – Nét phóng khoáng lồng lộng của tâm hồn thanh xuân chan chứa ánh thu trong… Nốt “Thầy Trình” – Nét thiêng liêng của nghề dạy học đáng tự hào của cuộc đời…

Và… chiếc khăn của Bà mẹ Hoa, phím đàn Hõm sâu thuở ấy… cứ soi sáng mãi lòng tôi cho đến hôm nay…

Tuy Hoà, Phú Yên, ngày 5 – 13/3/ 2012

T.L.C

ĐT:  0983 825502

trieulamchau@gmail.com                                                       

(Theo Bản tác giả gửi NBĐ)
Tin liên quan:
Chùm thơ Triệu Lam Châu (12.02.2017 18:43)
Triệu Lam Châu: Mùa trăng lại về trên đồi Nhạn Tháp, sao mình lại chạnh lòng buồn… (12.02.2017 16:36)
Bài hát Gánh nước ban mai – Triệu Lam Châu (08.03.2014 02:24)
TIA CHỚP LOÉ SÁNG TRÊN NÚI ẤY - Thơ song ngữ của Triệu Lam Châu (08.03.2014 02:08)
Triệu Lam Châu - Chùm thơ thứ 2 dự thi: Gia đình tôi có sinh nhật bốn mùa... (15.04.2013 02:31)
 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email



Những bản tin khác:
Lê Mai: CÚN KHÓC (14.11.2016 17:42)
Tuổi thơ cháy bỏng (23.05.2016 02:09)



Lên đầu trang
Các bản tin mới đăng
Thiếu Khanh: Trăng Xa (Thơ song ngữ)
Nguyễn Khôi: Chân dung 99 Nhà văn Việt đương đại - Phần 2
Nguyễn Việt Chiến: Chỉ vì ghen với chồng mà trở thành nhà thơ nổi tiếng
Dương Quốc Việt: Cứ phải nhờ làng phán xét
Nguyễn Duy: CHÚT TÂM TÌNH
Nguyễn Trác: Tên thật và bút danh của các nhà văn
NGUYỄN KHÔI: Chân dung 99 Nhà văn Việt đương đại - Phần 1
Lê Hồng Phong: Trường ca Nguyễn Anh Nông
Nguyễn Xuân Hoà: Sáng mãi tên anh, người chiến sĩ Hồng quân
Bùi Minh Trí: Chùm thơ Mùa Hạ
Tin cùng chủ đề
Me tây
Thung Lam
Chùm truyện ngắn Mini của Vũ Thanh Hoa
Lần đầu bên nhau ( phần 1)
Nguyễn Huy Hoàng - Tìm con, chăm bạn, làm thơ
Lần đầu bên nhau (phần 3)
I am đàn bà
Truyện ngắn mini - Đỗ Ngọc THạch
Lần đầu bên nhau (phần 2)
Tình qua tin nhắn
 
 
 
Thư viện hình